برای دعا کردن وبار یافتن به محضر دوست وبهرمندی بیشتر از فیض ورحمت الهی، آدابی ذکر شده است، که یقینا برای استجابت دعا، موثر خواهد بود. دراین جا به اهم آنها( با استفاده از روایات) اشاره می شود.

الف) معرفت الهی

دعا کننده باید خدا را به درستی بشناسد وبه مالکیت، قدرت، عظمت، توانایی، علم وآگاهی وکرم ولطف خداوند ایمان داشته باشد.

ب)حسن ظن به خدا

 در روایات آمده است که هنگام دعا، به خداوند واجابت دعا توسط او، اطمینان داشته باشید وباور شما این باشد که خداوند، دعایتان را به اجابت می رساند. " کافی، ج2" ( واگر طبق مصالحی به اجابت نرسد بهتراز آن را به شما خواهد داد.

ج) دعا همراه با احساس نیاز

دعا باید، همراه بااحساس نیاز شدید ودرماندگی باشد به گونه ای که انسان باور کند، جز خداوند پناهگاهی ندارد."وسائل الشیعه ج4 "

د) دعا همراه با توجه تامّ

به هنگام دعا، باید همه توجه وحواس دعا کننده به جانب حق باشد وقلبش را از هرچه غیر خداست تهی سازد." کافی ج 2"

ه) دها همراه با خضوع ودل شکستگی

دعا کننده باید با نهایت خضوع، رقت قلب وفروتنی به درگاه خدا روی آورد." کافی ج2" در این هنگام دستانش را به سمت آسمان ( به علامت تسلیم وتعظیم) بلند می کند وبا چشمان اشکبار وقلبی ترسان، حاجت دعا بسیار موثر است." کافی ج2"

ز) اصراروپافشاری در دعا

 اصراروپافشاری در دعا، مورد سفارش معصومین(ع) است."بحارالانوارج 90" دعا کننده نباید نا امید شود، واز دعا کردن دست بردارد.

علاوه بر نکات فوق، به یقین، دعا در برخی از زمان ها، مثل شب وروز جمعه، دعا در نیمه های شب وسحر گاهان، مخصوصا ماه مبارک رمضان، شب های قدر ومانند آن و همچنین در برخی ازمکان ها، مانند مسجد الحرام، مسجد پیغمبر اکرم(ص)، مشاهد مشرفه ومانند آن تاثیر بسزایی دارد." ( بحار الانوار ج90)

این بخش را با سخنانی از عارف کامل، عالم ربانی ومرد میدان علم عمل، مرحوم" سیّد بن طاووس" به پایان می بریم، ایشان می گوید: " هرگاه از خداوند حاجتی می طلبی، حال تو در برابر او لااقل مانند عرض نیاز، به نزد فرمانروایان دنیا باشد. همان گونه که برای جلب نظر انان، از هیچ کوششی دریغ نمی ورزی وبه هر طریق ممکن، خشنودی آنان را تحصیل می کنی، باید در برابر خداوند وبه هنگام خواستن حاجتی از او نیز، در تحصیل رضایتش کوشش فراوان نمایی! مبادا که توجه ات به خداوند، از اقبال وتوجه ات به قدرت مندان دنیا کمتر باشد! اگر چنین باشی ومنزلت خدا، درنزد تو از منزلت آن ها کمتر باشد در حالی که همه آن ها مملوک وبندگان خدایند به یقین خداوند بزرگ را کوچک شمرده ای وعظمت وجلالش را به حساب نیاورده ای!.

دیگر آن که : نماز وروزهای که برای طلب به حاجت به جا می آوری، هرگز از روی امتحان وآزمایش خداوند نباشد! زیرا انسان کسی را می آزماید که نسبت به او بدگمان باشد وخداوند از کسانی که در حق او گمان بد دارند، مذمت کرده وفرموده:" الضانین بالله ظن السوء علیهم دائره السوء" آنان که به خدا، گمان بد می برند، حوادث ناگوار به آنان می رسد"( سوره فتح آیه 1) بلکه باید به خداوند کمال اعتماد واطمینان را داشته باشی وبه وعده های او امیدوارتراز وعده یک انسان توانگر سخاوتمند باشی!

سزاوار است به هنگام نماز ویا روزه  حاجت، نخست حاجت های دینی  را به ترتیب اهمیت در نظر بگیری والبته مهمترین خواسته ها، حاجت آن مولایی است که تو در پناه هدایت وحمایت او به سر می بری ! یعنی نخست باید برای حاجت های امام زمان(عج) دعا کنی وآنگاه حاجت های خود را بخواهی ودر نهایت، حاجت ونیاز دنیوی خود را که در دل داری با خدای خویش مطرح نمایی....." (جمال الاسبوع ص 326)

 

عوامل عدم استجابت دعا

بعضی از مردم از تاخیر اجابت دعا یا عدم اجابت آن گله دارند وتوجه ندارند که اجابت دعا مانند همه کارها شرایطی دارد:

لازم است بدانیم، دعا کردن ب درگاه خدا، از دوسو، مقرون به رحمت الهی است: ازیک سو، توفیق الهی رای دعا کردن، واز سوی دیگر استجابت دعا از جانب خداوند.

همین که انسان به دعا وراز ونیاز با خداوند می پردازد یقینا به سبب توفیق الهی است( چه دعایش به اجابت برسد چه نرسد)، زیرا هر کسی توفیق شرفیابی به بارگاه الهی وگفتگو با حضرت حق را نداردواین خود برای دعا کننده بسیار با ارزش است، اما با این حال در روایات عواملی برای استجابت دعا ذکر شده است که از مهمترین آنهاست:

الف) دست کشیدن از تلاش واکتفا به دعا

این نکته را باید بدانیم، که دعا کردن به معنای از دست از تلاش کشیدن نیست، زیرا در این صورت دعا کننده به اجابت نمی رسد، چرا که که هیچ دعایی برای جبران تنبلی وتن پروری وارد نشده است.

درباره برخی از افراد که دعایشان به اجابت نمی رسد، امام صادق (ع) فرمود" ورجل جلس فی بیته وقال: یا رب ارزقنی فیقال له: ا لم اجعل لک السبیل الی طلب الرزق...آن کس که در خانه اش بنشیند وبگوید: پروردگارا! روزی مرابرسان به او گفته می شود: آیا برای طلب روزی وکسب درآمد، راه ومسیری( که همان تلاش وکوشش است) قرار نداده ام؟"(وسائل الشیعه ج 4کتاب الصلاه، ابواب الدعا)

ب) گناهان از موانع مهم است

بسیاری از گنماهان سبب عدم استجابت دعا می شود. در روایتی امام علی(ع) درپاسخ به مردی که گفت دعای ما به اجابت نمیرسد، فرمود: " چگونه دعایتان به اجابت برسد، درحالی که راه های آن را مسدود کرده اید! اعمالتان را اصلاح کنید، درونتان را خالص گردانید، امر به معروف ونهی از منکر کنید، آنگاه خداوند دعایتان را به اجابت می رساند" " بحار الانوار ج90"( وبه این ترتیب وسیله ای برای تربیت وخودسازی می شوید)

در روایات دیگری، عقوق والدین،(کافی ج2) ناپاکی های درونی، نفاق، تاخیر نماز از وقتش، ترک نیکی وصدقه، بد زبانی و......از عوامی عدم استجابت دعا ذکر شده است.( معانی الاخبارص271)

ج) دعا برضد مومنان ودوستان

اگر کسی بر ضد مومنی ودوستی دعا کند( نفرین نماید) وبدون جهت وظالمانه، از خداوند بدِ او را بخواهد، دعایش به اجابت نمی رسد.( بحالانوارج90)

د) دعا فقط در دشواری ها

 اگر کسی فقط در حالت خوشی وآسودگی به درگاه خدا نرود ودعا نکند وفقط در مشکلات وشدت وگرفتاری به سوی خدا برود، ممکن است دعایش به اجابت نرسد. در روایات آمده است: اگر بخواهی در مشکلات ودشواریها خداونهد دعایت را اجابت کند، در آسودگی وخوشی، خدا را فراموش مکن وفراوان دعا کن.( وسایل الشیعه ج4)

ه) غذا های حرام وناپاک

در روایات آمده است: " آن کسی که می خواهد، دعایش به اجابت برسد، باید از راه حلال کسب در آمد کند"(بحار الانوار ج90) ودر روایات دیگر رسول خدا (ص) به کسی گفت دوست د اردم دعایم مستجاب شود فرمود: " وجودت را از لقمه حرام پاک کن"(بحار الانوار ج90)

نقل از کتاب کلیات مفاتیح نوین- آیه الله مکارم شیرازی